Οι αρχαίοι μύθοι δεν είναι απλώς ιστορίες των προγόνων μας. Συχνά αποτελούν τρόπους με τους οποίους προσπάθησαν να αποδώσουν με πιο κατανοητό τρόπο βαθύτερες έννοιες και αλήθειες. Ένας εξαιρετικός συμβολισμός βρίσκεται στον μύθο του Ίκαρου.
Πέρα από τα προφανή, δηλαδή μια αφήγηση που μιλά για μια απερίσκεπτη πτήση, έχουμε τους γνωστούς συμβολισμούς, δηλαδη την ύβρη στην προσπάθεια υπέρβασης των ανθρώπινων ορίων, την αλαζονεία απέναντι στη σοφία και την εμπειρία του Δαίδαλου, και φυσικά την πτώση, της οποίας ο συμβολισμός έχει αποδοθεί πολλές φορές μέχρι σήμερα.
Αν όμως κοιτάξουμε τον μύθο του Ίκαρου με μια πλατωνική ματιά, η ιστορία του μπορεί να αποκτήσει ένα διαφορετικό, βαθύτερο νόημα. Μπορεί να γίνει ένας εξαιρετικός συμβολισμός για την πορεία της ψυχής.
Σε αυτή την ανάγνωση, ο Ίκαρος μπορεί να αποδοθεί ως μια ανθρώπινη ψυχή. Με μια οντολογική προσέγγιση, εμπιστευόμενοι τη σκέψη του μεγάλου Πλάτων για την ψυχή, ο Ίκαρος θα μπορούσε να μην είναι απλώς ένας νέος. Είναι μια ατομική ψυχή με ό,τι αυτό συνεπάγεται.
Σε ένα άλλο επίπεδο, δεν πρόκειται απλώς για έναν νέο που παρασύρεται από την αλαζονεία του. Μπορεί να είναι η ψυχή που θυμάται το φως, που αισθάνεται μια εσωτερική έλξη προς αυτό, μια βαθιά επιθυμία για γνώση και εμπειρία.
Η πτήση μπορεί να συμβολίζει την πνευματική άνοδο. Μια άνοδο που δεν πραγματοποιείται μόνο μία φορά, αλλά σε κάθε ενσάρκωση. Και σε κάθε ενσάρκωση η πτήση είναι διαφορετική.
Τα φτερά θα μπορούσαν να αποδοθούν ως οι διδασκαλίες που είναι απαραίτητες για να φτάσει η ψυχή μέχρι ένα συγκεκριμένο επίπεδο. Από εκεί και πέρα, η ψυχή πρέπει να αναπτύξει τα δικά της φτερά για να μπορέσει να γίνει ένα με το φως. Διαφορετικά, τα φτερά λιώνουν.
Ο Δαίδαλος, σε αυτή την ερμηνεία, μπορεί να αποδοθεί ως ο δάσκαλος. Είναι εκείνος που καθοδηγεί, που δίνει τις διδαχές στην ψυχή και τα πρώτα μέσα για να ξεκινήσει η άνοδος.
Τα φτερά που κατασκευάζει, δηλαδή οι διδασκαλίες και οι εμπειρίες που επιτρέπουν στην ψυχή να ανυψωθεί, είναι τα μέσα που τη βοηθούν να απομακρυνθεί από την καθαρά υλική υπόσταση της ζωής και να στραφεί προς κάτι υψηλότερο. Όμως αυτά τα φτερά είναι εύθραυστα, γιατί στηρίζονται σε γνώσεις που έχουν δοθεί από άλλους και δεν έχουν ακόμη εξελιχθεί σε προσωπικό βίωμα της ίδιας της ψυχής.
Έτσι έρχεται η πτώση στη θάλασσα. Η θάλασσα μπορεί να αποκτήσει έναν ιδιαίτερα ενδιαφέροντα συμβολισμό και να αποδοθεί ως η κοσμική μήτρα. Το βάθος της συμβολίζει τη λήθη και το νερό την κάθαρση πριν η ψυχή ξαναβγεί στην επιφάνεια.
Η πτώση δεν είναι τιμωρία. Είναι επανακύκλωση της ψυχής. Είναι μια αποτυχημένη προσπάθεια της ψυχής να παραμείνει στο φως.
Το φως, που συμβολίζεται από τον ήλιο, είναι το σημείο προς το οποίο η ψυχή τείνει όταν αναζητά τη γνώση. Σε μια ευρύτερη φιλοσοφική συζήτηση, θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως το θεϊκό φως ή ακόμη και ως ο ίδιος ο Θεός σε συμβολικό επίπεδο.
Ίσως τελικά η πορεία της ψυχής να είναι μια πορεία ανάμνησης. Ο Πλάτων στον Φαίδρος, μιλά για την ψυχή ως μια οντότητα που κάποτε είχε φτερά και μπορούσε να ανυψωθεί προς το φως της αλήθειας. Όταν όμως χάνει τη δύναμή της, τα φτερά πέφτουν και η ψυχή επιστρέφει στον κόσμο μέχρι να τα ξαναποκτήσει.
Αν το δούμε έτσι, ο μύθος του Ίκαρου ίσως να μην είναι απλώς μια ιστορία πτώσης. Ίσως να είναι μια μυθική εικόνα της φιλοσοφικής πορείας της ψυχής.
Η πτώση δεν σημαίνει το τέλος της ιστορίας. Είναι μέρος της ίδιας της διαδικασίας μέσα από την οποία η ψυχή μαθαίνει και προετοιμάζεται για την επόμενη προσπάθεια.
Η ζωή, σύμφωνα με αυτή την αλληγορία, μπορεί να ιδωθεί ως η συνεχής προσπάθεια της ψυχής να παραμείνει στο φως χωρίς να καεί. Κάθε πτήση είναι μια εμπειρία. Κάθε πτώση είναι μια επιστροφή. Και κάθε επιστροφή είναι μια νέα αρχή.
Δεν υπάρχουν φτερά που λιώνουν.
Δεν υπάρχει πτώση.
Δεν υπάρχει καν Ίκαρος.
Υπάρχει μόνο το φως που θυμήθηκε τον εαυτό του.
