Η ιστορία γράφεται από τους νικητές.
Η φράση «η ιστορία γράφεται από τους νικητές» έχει συχνά ερμηνευθεί ως ένδειξη ότι η ιστορία αποτελεί προϊόν χειραγώγησης, ότι δηλαδή ο ισχυρός επιβάλλει τη δική του εκδοχή των γεγονότων και αυτή καθίσταται αλήθεια. Ωστόσο, μια πιο προσεκτική και ιστορική προσέγγιση δείχνει ότι το νόημα της φράσης είναι βαθύτερο.
Ο νικητής δεν επιβάλλει μόνο λόγια. Διαμορφώνει πολιτικά, οικονομικά και ενδεχομένως θρησκευτικά σε καποιες περιπτωσεις, μετασχηματίζοντας ουσιαστικά πολιτισμούς. Αυτές οι επιδράσεις δεν είναι αφηγήσεις, αλλά γεγονότα πράξεις που αφήνουν το αποτύπωμα τους στον χρόνο.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο Αλέξανδρος. Η ιστορική του εικόνα δεν βασίζεται μόνο στους συγγραφείς που τον εξύμνησαν, αλλά στα αποτελέσματα της δράσης του. Στην ίδρυση πόλεων, στη διάδοση της ελληνικής γλώσσας και στη δημιουργία του ελληνιστικού κόσμου. Ακόμη και αν κάποιος επιχειρούσε να αλλοιώσει την αφήγηση για το πρόσωπό του, τα ίδια τα ιστορικά ίχνη της εκστρατείας του θα αποτύπωνε την πραγματικότητα.
Αντίστοιχα, η Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία άφησε πίσω της ένα σύνολο υλικών και θεσμικών καταλοίπων. Δρόμους, νόμους, διοικητικές δομές που επιβίωσαν για αιώνες. Αυτά τα στοιχεία δεν μπορούν να παραποιηθούν από καμία γραπτή εξιστόρηση, αποτελούν εμφανή αποτελέσματα της επιρροής της.
Ακόμη και στην περίπτωση όπου ένας νικητής επιχειρεί να ελέγξει πλήρως την αφήγηση, ακόμη και αν διατάξει τους ιστορικούς να καταγράψουν τα γεγονότα όπως τον εξυπηρετεί, αυτό δεν αρκεί. Διότι η ιστορία δεν περιορίζεται στα κείμενα, επιβεβαιώνεται ή διαψεύδεται από τα ίδια τα πεπραγμένα.
Η ιστοριογραφία βασίζεται στη σύγκριση πηγών, στην αρχαιολογική έρευνα και στη συνεχή επανεξέταση των δεδομένων. Έτσι, ακόμη και όταν μια εποχή παράγει μονομερείς αφηγήσεις, οι επόμενες έχουν τη δυνατότητα να τις ελέγξουν και να τις διορθώσουν.
Επομένως, η φράση «η ιστορία γράφεται από τους νικητές» δεν δηλώνει την απόλυτη κυριαρχία της προπαγάνδας, αλλά την αναπόφευκτη επιρροή της ισχύος πάνω στην ίδια την ιστορική πραγματικότητα. Ο νικητής αφήνει αποτυπώματα και αυτά είναι που γράφουν την ιστορία.
Από αυτά, κανείς δεν μπορεί να κρυφτεί.
